Een oprijzend monument in het landschap

Gemeentearchief
HOME  |  Rubrieken  |  Verhalen  |  Nisse  |  Een oprijzend monument in het landschap

Een oprijzend monument in het landschap

Door Leen Moerland.

 

Wanneer men op een mooie zomerse dag van 's-Heer Abtskerke naar Nisse rijdt, ziet men al heel gauw de mooie monumentale kerk van dit dorp oprijzen. Is men dan gearriveerd op het dorpsplein, dan blijkt dat het dorp Nisse een prachtige kerk heeft. Ook het dorpsplein mag er zijn. Als men het gaat zitten, waant men zich terug in de tijd.De kerk van het dorp is al heel oud. Het oudste gedeelte is de toren. Deze stamt uit de veertiende eeuw. Het is een veel voorkomend type op Zuid-Beveland. Over de gehele lengte van de romp ziet men steunberen en geledingen. Men kan deze toren vergelijken met die van 's-Heer Arendskerke. Op een van de hoeken van de toren staat een klein torentje. Oorspronkelijk had de toren, net als die van Kapelle, vier van zulke hoektorentjes. Deze waren in 1805 zo slecht, dat men er drie verwijderd heeft. In de toren bevinden zich twee klokken, één uit 1674 en één uit 1763. De laatste klok heeft twee wapens. De klokken zijn gegoten door Johannes Burgerhuys en Petrus Petit. De kerk zelf, die gewijd is aan Onze Lieve Vrouwe, is gebouwd in de vijftiende eeuw.

 

Bij de bouw volgde men de opzet van de oude kerk, die net als de toren uit de veertiende eeuw stamt. Het eenbeukige schip dateert uit 1425, terwijl het koor uit de tweede helft van de vijftiende eeuw stamt. Rond 1500 bouwde men het zuidertransept en enkele tientallen jaren later werd het noordertransept voltooid. De sacristie werd ook in de tweede helft van de vijftiende eeuw gebouwd. Het schip van de kerk bestaat uit vier traveeën met smalle spitsboogvensters en een rond venster. Verder heeft het een spitsbogig houten gewelf met geschilderde ribben en rozetten, die rusten op gebeeldhouwde draagstenen. Wat verder opvalt in het schip is de muurschildering. Deze stelt de legende van deheilige Chistoffel voor, die het Christuskind over de rivier draagt. Deze muurschildering werd in 1921-1922 ontdekt, toen men de kerk aan het restaureren was. Sint Christoffel is de beschermheilige van de reizigers. Verder vindt men in het schip nog een aantal grafzerken, waaronder die van één van de ambachtsheren van Nisse en van Meester Cornelis Jansoon. Deze was rond 1550 medicijnmeesterhier ter plaatse en zijn zerk draagt dan ook een waterglas tussen schaar en mes.

 

De heren van Nisse waren vooral belangrijk in de zeventiende eeuw. Verscheiden leden van dit geslacht waren burgemeester van Goes. Het wapen van dit geslacht werd in 1787 aan het orgel bevestigd. Het koor van de kerk heeft een spits houten gewelf. Wanneer men het koor binnenkomt, valt het op dat het zeer licht is. Aan de ondereinden van de kapspanten bevinden zich de fraaie beelden van de apostelen. Deze worden in de 13e eeuw afgebeeld met hun attributen. Deze attributen zijn vaak martelwerktuigen, waarmee volgens de overlevering de apostelen zijn omgebracht. Vanuit het noordwesten, dit is linksachter, worden vervolgens afgebeeld. Simon met de zaag, Matthias met een hellebaard, Jacobus de Mindere met een vollerstang, dit is een instrument, dat men gebruikte bij de bewerking van wollen weefsel. Thomas met een winkelhaak, Andreas met het naar hem genoemde X-vormige kruis, Petrus met de sleutel van de hemelpoort, Johannes met de gifbeker. Jacobus de Meerdere is afgebeeld in pelgrimskledij met een schelp op zijn hoed en Philippus met een kruisstaf. De laatste drie, respektivelijk Bartholomeus, Thaddeus en Mattheus worden afgebeeld met een hakmes, een knots en een zwaard.

 

In andere kerken in Zeeland komen ook apostelbeelden voor. Zo vindt je zulke beelden in Kloetinge en Kapelle. Die van Nisse behoren echter tot de mooiste van Zeeland. De knoopunten van de gordelbogen zijn versierd met gewelfschotels, met de koppen van de apostels. Boven elk beeld komt het kopje van dezelfde apostel voor. De apostelbeelden zijn uit één stuk gesneden. De apostelbeelden dateren van het einde van de vijftiende eeuw. Ook de wapens van de heren van Borssele zijn in het koor uitgesneden. Het wapen van Hendrik van Borssele valt hierbij op. Dit is waarschijnlijk gedaan, omdat hij vermoedelijk de bouwheer van het koor is, dat in 1450 werd opgetrokken. In het koor bevindt zich ook de prachtige preekstoel. Deze is in 1679 vervaardigt en is één en al barokke weelderigheid. Verder vindt men in het koor een zogenaamde ambachtsherenbank met gesneden bloempotten. Deze bank dateert uit 1680. Tussen het schip en het koor bevindt zich dan nog een triomfboog. Hier ziet men nog de ringen, waar voor de reformatie het kruisbeeeld hing. Dit werd met de beeldenstorm van 1566 verwijderd.

 

Boven de triomfboog zijn we dan nog drie muurschilderingen met de volgende voorstellingen: de verkondiging aan Maria, de kroning van Maria en de boom van Jesse. Dit is de stamboom van Christus. Zoals we al zagen werd de kerk in de jaren 1921-1922 grondig gerstaureerd door de architekt H. van der Kloot Meijburg.  De kerk was toen in een zeer slechte conditie. De daken lekten, de ramen waren vervallen. De funderingen waren op verschillen plaatsen aan het verzakken en het interieur was zwaar geschonden.Het schip en het torenportaal werden door de gemeente gebruikt als bergplaats voor alles waarmee de gemeente geen raad wist. Door subisidie van rijk en gemeente kon men met de restauratie beginnen. Het hele gebouw werd grondig vernieuuwd en de muurschilderingen, die nu te voorschijn kwamen werden door J. Por gerestaureerd. Door de tand des tijds zijn ze tegenwoordig weer sterk vervaagd.In 1986 zijn ze opnieuw aangepakt. Maar de kerk staat er gelukkig nog in al zijn glorie en is nog steeds een markant punt in het landschap. Elk jaar is de kerk het middelpunt van het schaapsscheerdersfeest, dat nu jammer genoeg door de mond- en klauwzeer geen doorgang kan vinden.