Website Goes in de 18e eeuw

Gemeentearchief
HOME  |  Documenten  |  Website Goes in de 18e eeuw

Website Goes in de 18e eeuw


www.goes18e-eeuw.nl 

Heel veel gegevens over de 18e eeuw zijn bijeengebracht in de nieuwe website, die is verdeeld in zeventien tijdvakken. Per tijdvak worden de thema’s algemene toestand, stadsbestuur, kerkelijke situatie, orde en veiligheid, zorg, onderwijs, economische bedrijvigheid, gilden en openbare voorzieningen behandeld.
 

Coproductie


De website is een coproductie van het Gemeentearchief Goes en de stichting Musea De Bevelanden. Voormalig griffier en wethouder Joost Adriaanse deed jarenlang onderzoek in de collectie van het Gemeentearchief naar het Goes van de 18e eeuw. Hij onderzocht vooral de notulen, rekeningen en correspondentie van het stadsbestuur en de kerkeraad. 
Dat deed hij aanvankelijk met de bedoeling een boek uit te geven. Onderweg ontstond het idee om geen boek maar een website te maken: een dynamisch document waarin later nog nieuwe feiten en inzichten opgenomen kunnen worden en dat bovendien voor iedere geïnteresseerde eenvoudig en gratis te raadplegen is. 

In samenwerking van Joost Adriaanse met Frank de Klerk van het Gemeentearchief kwam de website tot stand. Het beeldmateriaal op de website is afkomstig van het Gemeentearchief Goes en Historisch Museum De Bevelanden.
  

 

Joost Adriaanse heft een 18e eeuws ‘geslingerd’ glas. Rechts van hem Jo-Annes de Bat.
 


De website werd op 29 oktober 2012 gelanceerd door wethouder Jo-Annes de Bat. Dat gebeurde met het breken van een pijpje. In de 18e eeuw was het in Zeeland een gewoonte om het sluiten van een contract te onderstrepen met het breken van een pijpje. Dit gebeurde vooral bij de verkoop van een huis en had de betekenis dat het onherroepelijk was.

 

Het pijpje werd evenals het glas ter beschikking gesteld door Antiekhandel J.H. van der Schraaf.   

 
 

Paul Favier aan het woord namens het bestuur van de stichting Musea De Bevelanden


De lancering van de website was in de ambiance van de trouwzaal in het Stadhuis aan de Grote Markt. De 18e eeuw was ook de eeuw waarin er veel ‘gemelioreerd’ (verbeterd) werd. De trouwzaal kreeg toen zijn huidige interieur. Vroeger vond hier de rechtspraak plaats (Vierschaar) en de vergaderingen van het stadsbestuur.   


Bij de gelegenheid kreeg Joost Adriaanse tevens de Goessche Diep Fonds Prijs uitgereikt uit handen van Eugène Wijffels. De website werd mede mogelijk gemaakt door Publicatiefonds Zeeland, JawinoFonds, Goessche Diepfonds en Prins Bernhard Cultuurfonds Zeeland.  
 

Frank de Klerk van het Gemeentearchief, die nauw betrokken was bij de totstandkoming van de website, geeft een toelichting.




Citaten


Het is een website geworden met tal van feiten, én sappige verhalen. Over het kroegleven bijvoorbeeld en over de oprukkende Fransen. Hieronder enkele willekeurig gekozen citaten van ongeveer driehonderd jaar geleden.



Kroegleven

In de 18e eeuw waren er in Goes wel veertig kroegen. En dat terwijl Goes toen nog maar 3.500 inwoners had. In maart 1711 meldt de baljuw dat 'Cornelis Cornelisse van de Velde, zijnde van een ongebonden levensgedrag, ten huize van Gillis Spelting, weerd in de kroeg 'Saaftinge' bij de Blauwe Steen, had gepleegd grove moedwil en geweldenarij, de glazen aldaar uitgeslagen, Spelting bij de haren getrokken en des selfs vrouw met de vuist in 't aangesigt geslagen en gevaarlijk aan haar oog gekwetst. Dat bovendien 's Heeren Dienaar op het gerucht aldaar komende toeschieten, met hulp van zijn vader had genoodzaakt te retireren'. Het stadsbestuur ontslaat hem uit het arbeidersgilde en verbant hem uit de stad en jurisdictie.


De Blaauwe Steen in 1924 


Geïnfecteerd water

In 1711 vernemen we iets over de brouwerij 'de Gans' aan de Wijngaardstraat. Hoofdman en dekenen van de schutterij van de kolveniers beklagen zich erover 'dat Pieter de Bakker, bleyker op den Bleijk aan de Wijngaardstraat, verwittigt dat zij uit de gemeenschappelijke sloot, leggende tussen de schutterij en de bleijk, aan de brouwer in de Gans hadden verkocht enig brouwwater. Daarover zeer misnoegd heeft de bleyker het boosaardiglijk bestaan daar in te hangen een stuk vleijs van een dood paard en tselve op order van gemelde brouwer uitgesleept sijnde, in denselve sloot, ter plaatse daar twater soude worden uitgepompt, wederom af te wassen. Dreygende voorts dat hij den sloot soude vergeven. En also gemelde schutterij door deze insolentiën niet alleen van haar bedongen baten wierde ontset, en verscheidene ingesetenen die sig van dit water in hare menage quamen te bedienen, seer ontrijfd, maar gemelde brouwerij ook allerwegen van geïnfecteerd water te gebruiken verdagt gemaakt'. Het stadsbestuur besluit de bleker aan te zeggen dat hij op zijn kosten al het water uit de sloot door een te delven kanaal of greppel dient af te laten en geheel te ruimen.
 

Slechte manieren bij het ontbijt

In 1715 passen de buitenregenten van het oude mannen- en vrouwenhuis het reglement aan vanwege de 'grove en onverdragelijke excessen tijdens het ontbijt: het nemen van brood en boter in soo groote quantiteit als haar goeddunkt en hetselve niet in de gemeene eetplaats consumerende, maar brengende na hare particuliere vertrekken, waardoor niet alleenlijk gelegenheid werd gegeven om die onmatiglijk te verquisten, maar aan baatsuchtigen om die aan hare kinderen, vrienden ofte andere persoonen, buiten 't voornoemde huis wonende, over te geven'.

  

Parijse mode

Het is ook de tijd van de oprukkende Fransen. Bij Axel en Terneuzen waren in 1711 vijandelijkheden geweest en een jaar later is Tholen aan de beurt. In september 1712 toont het stadsbestuur zich 'seer gevoelig aangedaan door den deplorabelen toestand van de beroofde ingesetenen der Stad Tholen' en laat een collecte houden. Het duurt ook niet lang meer voordat er een Franse school in Goes gevestigd wordt: in 1719. En met de invloed van de Fransen kwam de Parijse mode Goes binnen. Mannen die het zich maar even konden veroorloven, gingen pruiken dragen. En in de etalages in de Lange Kerkstraat veroorzaakten de Parijse hoepelrokken veel opwinding.
 

 

 Zo zag Goes er in 1750 uit.



November 2012