November: Religieus erfgoed: klooster Kruisbroeders

Gemeentearchief
HOME  |  Documenten  |  November: Religieus erfgoed: klooster Kruisbroeders

November: Religieus erfgoed: klooster Kruisbroeders

Naar overige maandthema's Jaar van het Cultureel Erfgoed



In de oktoberbijdrage van het OAS werd al aandacht besteed aan de archeologische opgravingen aan de Beestenmarkt in 2013. Deze opgravingen hebben meer duidelijkheid gegeven over het vroegere klooster van de Kruisbroeders, dat in 1429 gesticht werd.
 

Archeologisch onderzoek op de Beestenmarkt 2013. Foto Artefact.


Kruisbroeders

Uit archiefstukken is bekend dat hier in de vijftiende en zestiende eeuw een kloostercomplex van de Kruisbroeders heeft gestaan. In die tijd zag Goes er ongeveer zo uit als op onderstaande afbeelding. Het gaat om een impressie. Welke toren van de kapel van de Kruisbroeders geweest kan zijn, is niet te zeggen.
 

Detail van de Scheldekaart uit 1505, Stadsarchief Antwerpen.


Het klooster staat op een plattegrond van Goes uit 1560.
 

Kaart van Goes door Jacob van Deventer, 1560. Het klooster staat iets linksboven het midden ingetekend: 'Cruys broers'.


 

De vroegere gemeentearchivaris L.J. Abelmann maakte een reconstructie van het kloosterterrein, een vierkant complex met een binnenplaats. De kloosterkerk, een onderdeel van dit complex, bevond zich waar nu Beestenmarkt 2 en 4 staan (noordkant), terwijl de verblijfsruimten in de zuidwestelijke hoek van de Beestenmarkt waren.


Reconstructie van het klooster van de Kruisbroeders, L.J. Abelmann 2001


Het terrein van het klooster werd vermoedelijk begrensd door de Ossenhoofdstraat, de Cornelis Eversdijkstraat, de Westwal en de zuidwand van de Beestenmarkt. Uit de opgravingen van 2013 kan afgeleid worden dat het kloosterterrein in oostelijke richting mogelijk toch nog wat groter was dan gedacht.

Hoe zal het klooster er hebben uitgezien? In Ter Apel is een Kruisbroedersklooster bewaard gebleven, mogelijk vergelijkbaar.


Binnenplaats van het Kruisbroedersklooster in Ter Apel. Foto F.H. de Klerk.
 

Uitbouw Kruisbroedersklooster Ter Apel. Onder het raam staat M D L IIII, 1554. Foto F.H. de Klerk.


Einde van het klooster in 1578

Bij de stadsbrand van 1554 in Goes raakte het klooster zwaar beschadigd. Twee jaar later stond er een noodkerk en kon er weer in de opgelapte gebouwen worden gewoond en gekerkt. Door geldgebrek kwamen de broeders niet meer aan een verdere herbouw toe. Vervolgens kwam de Beeldenstorm, wat voor het klooster vooral betekende dat de beelden op de poort vernield werden.

De overgang van Goes naar de zijde van de Prins van Oranje betekende het einde voor het klooster in 1578. De gebouwen kregen door de eeuwen heen tal van andere bestemmingen.


Nieuwe Beestenmarkt

Kort na 1580 legde de stad op het voormalige kloosterterrein de Beestenmarkt aan, met de daaraan verbonden Nieuwstraat. (Toen heette het plein nog Nieuwe Beestenmarkt. Op de Vlasmarkt was namelijk voorheen de Beestenmarkt.)


In 1850 maakte stadstekenaar Gerard Braam een tekening van de westzijde van de Beestenmarkt. Het is niet bekend of Braam hierbij de situatie in 1850 vastlegde, vanuit zijn geheugen werkte of vanuit zijn fantasie.
 

G. Braam 1850. Links naast het poortje (nu Podium 't Beest) doet aan als een middeleeuws gebouw. Rechts is nieuwere bebouwing.


Restanten

Van het klooster zijn behalve de contouren die onder de grond liggen, ook nog restanten van het Middeleeuwse gebouw bewaard gebleven. Die bevinden zich onopvallend in wat nu Beestenmarkt 3 is (Podium 't Beest).

Archeologie (bijdraqge OAS)

In de oktoberbijdrage in het kader van het jaar van het Cultureel Erfgoed ging het over de opgraving op de Beestenmarkt in Goes. Het gemeentearchief van de gemeente Goes heeft deze bijdrage  doorgetrokken in haar bijdrage voor de maand november, de maand van het Religieus Verleden

De vondsten van de opgraving aan de Beestenmarkt zijn veel in aantal en heel divers. Een van de meer bijzondere vondsten is die van een ring uit de 14de-15de eeuw (foto, bron Artefact! advies en onderzoek in Erfgoed). Deze fijne ring loopt naar boven toe iets breder uit en was vermoedelijk bovenaan versierd en ingezet met een steen. Onder deze zetting is aan weerszijden van de ring een versiering te zien in de vorm van een driepas van bolletjes boven op een kroontje (bron Artefact! rapport 125).  


mhk-v11.jpg - SCEZ OAS
 

Wie de vorm van de ring goed bekijkt samen met de daarin aanwezige steen ziet gelijkenis met een zogenaamde bisschopsring. Het is zeker niet zo dat in Goes sprake is geweest van een bisschop. Aangezien de datering van de ring wel aangeeft dat hij dateert in de periode van het Klooster hebben we hier te maken met een stukje religieus verleden.