November: Religieus erfgoed: klooster Kruisbroeders

Gemeentearchief
HOME  |  Documenten  |  November: Religieus erfgoed: klooster Kruisbroeders

November: Religieus erfgoed: klooster Kruisbroeders

Naar overige maandthema's Jaar van het Cultureel Erfgoed



In de oktoberbijdrage van het OAS werd al aandacht besteed aan de archeologische opgravingen aan de Beestenmarkt in 2013. Deze opgravingen hebben meer duidelijkheid gegeven over het vroegere klooster van de Kruisbroeders, dat in 1429 gesticht werd.
 

Archeologisch onderzoek op de Beestenmarkt 2013. Foto Artefact.


Kruisbroeders

Uit archiefstukken is bekend dat hier in de vijftiende en zestiende eeuw een kloostercomplex van de Kruisbroeders heeft gestaan. In die tijd zag Goes er ongeveer zo uit als op onderstaande afbeelding. Het gaat om een impressie. Welke toren van de kapel van de Kruisbroeders geweest kan zijn, is niet te zeggen.
 

Detail van de Scheldekaart uit 1505, Stadsarchief Antwerpen.


Het klooster staat op een plattegrond van Goes uit 1560.
 

Kaart van Goes door Jacob van Deventer, 1560. Het klooster staat iets linksboven het midden ingetekend: 'Cruys broers'.


 

De vroegere gemeentearchivaris L.J. Abelmann maakte een reconstructie van het kloosterterrein, een vierkant complex met een binnenplaats. De kloosterkerk, een onderdeel van dit complex, bevond zich waar nu Beestenmarkt 2 en 4 staan (noordkant), terwijl de verblijfsruimten in de zuidwestelijke hoek van de Beestenmarkt waren.


Reconstructie van het klooster van de Kruisbroeders, L.J. Abelmann 2001


Het terrein van het klooster werd vermoedelijk begrensd door de Ossenhoofdstraat, de Cornelis Eversdijkstraat, de Westwal en de zuidwand van de Beestenmarkt. Uit de opgravingen van 2013 kan afgeleid worden dat het kloosterterrein in oostelijke richting mogelijk toch nog wat groter was dan gedacht.

Hoe zal het klooster er hebben uitgezien? In Ter Apel is een Kruisbroedersklooster bewaard gebleven, mogelijk vergelijkbaar.


Binnenplaats van het Kruisbroedersklooster in Ter Apel.
 

Uitbouw Kruisbroedersklooster Ter Apel. Onder het raam staat M D L IIII, 1554.


Einde van het klooster in 1578

Bij de stadsbrand van 1554 in Goes raakte het klooster zwaar beschadigd. Twee jaar later stond er een noodkerk en kon er weer in de opgelapte gebouwen worden gewoond en gekerkt. Door geldgebrek kwamen de broeders niet meer aan een verdere herbouw toe. Vervolgens kwam de Beeldenstorm, wat voor het klooster vooral betekende dat de beelden op de poort vernield werden.

De overgang van Goes naar de zijde van de Prins van Oranje betekende het einde voor het klooster in 1578. De gebouwen kregen door de eeuwen heen tal van andere bestemmingen.


Nieuwe Beestenmarkt

Kort na 1580 legde de stad op het voormalige kloosterterrein de Beestenmarkt aan, met de daaraan verbonden Nieuwstraat. (Toen heette het plein nog Nieuwe Beestenmarkt. Op de Vlasmarkt was namelijk voorheen de Beestenmarkt.)


In 1850 maakte stadstekenaar Gerard Braam een tekening van de westzijde van de Beestenmarkt. Het is niet bekend of Braam hierbij de situatie in 1850 vastlegde, vanuit zijn geheugen werkte of vanuit zijn fantasie.
 

G. Braam 1850. Links naast het poortje (nu Podium 't Beest) doet aan als een middeleeuws gebouw. Rechts is nieuwere bebouwing.


Restanten

Van het klooster zijn behalve de contouren die onder de grond liggen, ook nog restanten van het Middeleeuwse gebouw bewaard gebleven. Die bevinden zich onopvallend in wat nu Beestenmarkt 3 is (Podium 't Beest).


Zie ook de bijdrage van de archeoloog OAS voor vondsten bij de opgravingen aan de Beestenmarkt..