Collectie Bitter-van Opstal

Gemeentearchief
HOME  |  Documenten  |  Collectie Bitter-van Opstal

Collectie Bitter-van Opstal

 

 

Bijzondere verzameling 

 

Een nieuwe serie foto's over Goes uit de collectie Bitter-van Opstal wordt momenteel gescand. Het gaat om een paar duizend foto's, waarvan er vele nog nooit gepubliceerd zijn. Straks komen ze beschikbaar via onze fotoatlas. Wie waren de mensen achter deze bijzondere en zeer uitgebreide verzameling? Een beschrijving door hun zoon Rob, die zelf ook bezig is een verzameling op te bouwen, maar daarover een andere keer.

 

Jan Bitter en Maria van Opstal

Een leven 'in beeld'

 

Jan (J.A.J.M.) Bitter werd geboren in Tereringen, uit het tweede huwelijk van weduwnaar Wilhelmus Josephus Maria Bitter en Sophia Adriana Wilhelmina van Hagen.

Jan en zijn broer Willem groeiden op in dit strikt rooms-katholieke gezin en beiden volgden na de middelbare school een opleiding tot frater in Oudenbosch. Beide broers verkozen echter na enige tijd deze roeping niet te volgen - dit had nogal wat impact op het gezin. Jan studeerde verder voor onderwijzer en broer Willem ging het administratieve leven in. Toch bleef het contact met geloof en kerk, wat later tot allerlei spanningen zou leiden. In die tijd was vader Bitter verhuisd naar een huis op de boulevard van Vlissingen, maar door een bombardement werd hun huis getroffen - gelukkig door een blindganger - en het gezin verhuisde naar Goes. Tijdens de tumultueuze periode van de Tweede Wereldoorlog wisten beiden bezig te blijven, Jan bij de ZLM en Willem kwam aan het einde van de oorlog in het verzet terecht.

 

Interesse voor geschiedenis

Na de oorlog ging Jan als onderwijzer werken in Heinkenszand waar hij zijn latere echtgenote ontmoette: Maria van Opstal, die eveneens als onderwijsgevende aan de lagere school daar verbonden was. Zij trouwden en in 1953 werd het eerste kind geboren, een zoon. Vervolgens kregen ze nog een zoon en als laatste een dochter. 

Tijdens zijn opleiding tot onderwijzer, en daarvoor al, raakte Jan geïnteresseerd in geschiedenis, wat later zou uitgroeien tot een passie waar ontelbare uren van onderzoek in gingen zitten. Dit resulteerde in een documentatie van de geschiedenis van Zeeland uit bronnen van het provinciaal archief in Middelburg, waar zeer veel vrije tijd werd doorgebracht. Hieruit ontstond een bijna chronologisch document van Zeeland door de tijd - beginnende in de 13e eeuw en eindigend in de 17e eeuw in de vorm van een fors aantal mappen, met in elke map zo'n 250 - 400 velletjes met feiten en voorvallen per datum.

 

De Smallegangesbuurt in 1960, foto J.A.J.M. Bitter 

 

Fotoarchief

De opkomende fotografie na de oorlog gaf hem ook de mogelijkheid om in beelden het Zeeland in de tijd vast te leggen met een groeiende professionaliteit. Die foto's werden eerst door o.a. fotograaf Verschoore uit Goes afgedrukt, later ging hij zelf aan de slag met een eigen donkere kamer.
Tienduizenden foto's vonden op die manier hun weg naar het archief van Goes, het toenmalige Zeeuws Documentatiecentrum, vele geïnteresseerde particulieren en eveneens het eigen beeldarchief, ten dele beheerd door echtgenote Maria Bitter-van Opstal. Deze collectie werd verder uitgebreid met ansichtkaarten of kopieën van geleende kaarten en betrof voornamelijk Goes, hun woonplaats. Vele negatieven zijn al digitaal omgezet en hebben een plaats gekregen in de respectievelijke beeldarchieven in Middelburg en Goes. De overige delen van de collectie zijn nu ook al grotendeels naar digitaal formaat omgezet en bevinden zich onder beheer van de erfgenamen.

 

Film

Toen het mogelijk werd om op video beelden vast te leggen werd al snel een camera en recorder aangeschaft en trok het echtpaar eropuit om van alles vast te leggen in Goes en omliggende dorpen: afbraak en nieuwbouw, feestelijkheden en evenementen, exterieurs en interieurs van - nu verdwenen - panden.  Voorvallen zoals bijvoorbeeld branden in de gemeente werden gefilmd en door het goede contact met de gemeentearchivaris, de heer Abelmann van het Goese gemeentearchief, werden o.a. ook opgravingen vastgelegd. Beiden vonden het eveneens prettig om door Goes en omstreken te rijden en al rijdend te filmen, met name in de jaren 80. Ook deze unieke videocollectie is bewaard en wordt gedigitaliseerd.

 

Kledingfabriek Krauwel aan de Rozemarijnstraat na de brand van 29 april 1972, foto M. Bitter-van Opstal

 

Audio


Ook het medium audio werd gretig in gebruik genomen - al in de jaren '50. Hier kwam een verzameling van een paar duizend banden uit voort, met registraties via radio en microfoon van belangrijke kerkelijke en politieke gebeurtenissen, maar vooral van muziek. Een deel van deze collectie is naar het Nationale Archief voor beeld en geluid gegaan en een groot restant naar het kerkelijk archief in het Bisdom Breda.

In het verlengde van zijn geschiedenisonderzoek volgde Jan een cursus 'Oud schrift' en ging vervolgens de verworven kennis toepassen in het archief van Goes. Zijn kennis van latijn en de Zeeuwse geschiedenis kwam daarbij ook weer van pas. Privé werd ook nog onderzoek gedaan naar de pastores in de Zeeuwse parochies in de middeleeuwen en dit werd in de computer ingevoerd in een database voor correlatie van voorkomende namen.

 

Kapel in ziekenhuis Sint Joanna in 1950, foto J.A.J.M. Bitter 

 

Rooms-katholiek


Jan was enorm betrokken bij het rooms-katholieke kerkelijk gebeuren in Goes, net als zijn vader (die betrokken was bij de oprichting van r.k. instituten in Goes en de bouw van de kerk). De naam van het r.k. ziekenhuis St. Joanna was zelfs ontleend aan de voornaam van de eerste - te vroeg gestorven - echtgenote van Jans vader, Joanna Geertruida Kien. Jans schoonvader, Laurens van Opstal, was penningmeester van datzelfde ziekenhuis, wat de hechte band met de r.k. gemeenschap en dienstbare religieuzen in onderwijs en ziekenverpleging verder versterkte.

 

Ziekenzaal in Sint Joanna in 1955, foto J.A.J.M. Bitter 

 

Jan was enige tijd hulporganist in de r.k. Maria Magdalenakerk en vond een vriend in de toenmalige koorleider Evert Heyblok, die verantwoordelijk was voor de oprichting van de Zeeuwse Koorschool naar voorbeeld van koorscholen in Engeland. Beiden deelden ook een voorliefde voor kerkelijke muziek uit Engeland.
De vernieuwing in de r.k. kerk in de jaren '70 en '80 werd zeer kritisch gevolgd en zijn frustratie over de plotselinge veranderingen in geloofsbelijding leidden tot de uitgaven van een informatieblad 'Signalement', dat jarenlang met een oplage van enige honderden exemplaren door Nederland en België werd verspreid. Het werd geheel door Jan geschreven, gestencild en verzonden...

 

Beeldcollectie Bitter-van Opstal


Na het overlijden van Jans echtgenote Maria van Opstal, en als gevolg van een afnemende gezondheid werden alle activiteiten op een lager pitje gezet. In 2002 maakte een beroerte het onmogelijk om zelfstandig te wonen. Daarna gingen de gezondheid en geestelijke vermogens snel achteruit - waarbij Jan zich in het begin zeer bewust was van dit verlies. In 2004 overleed hij op de leeftijd van 84 jaren - na een rijk leven, dat hij deelde met de gemeenschap door de nalatenschap van zijn activiteiten in woord, beeld en geluid.

De beeldcollectie van foto's en video's bestaat verder onder de naam Beeldcollectie Bitter-van Opstal, als gedenkteken aan twee bijzondere mensen met een passie voor vastleggen.

 

Goes, 19 september 2014
Rob Bitter