Augustus: Landgoederen en buitenplaatsen

HOME  |  Documenten  |  Augustus: Landgoederen en buitenplaatsen

Augustus: Landgoederen en buitenplaatsen

Naar overige maandthema's Jaar van het Cultureel Erfgoed


Om te zeggen dat het ervan zou wemelen, is overdreven, maar in de gemeente Goes hebben in het verleden diverse landgoederen en buitenplaatsen gelegen. Enkele hiervan zijn bewaard gebleven, van de rest ‘hebben we alleen de foto’s nog’. Dat klopt ook niet helemaal, omdat er in verschillende archieven met enig zoekwerk nog aardig wat informatie over deze opvallende huizen is te vinden.


Eiland Wolphaartsdijk

Op reis door de gemeente beginnen we als eerste op het voormalige eiland Wolphaartsdijk. In het dorp Oud-Sabbinge staat het Hoge Huis, een van oorsprong middeleeuws kasteel(tje). Bij de restauratie in de jaren 1960 wordt het huis ingrijpend aangepast aan de moderne tijd. Een grote tuin rondom het pand complementeert het beeld van een buitenplaats.
 

Het Hoge Huis in Oud-Sabbinge in 1985. Prentbriefkaart J. Torbijn.


Verder naar het oosten komt het dorp Wolphaartsdijk in beeld. Hoewel er zeker een kasteelberg heeft gelegen in de middeleeuwen komt hier, voor zover we weten, geen kasteel tot stand. Wel bouwt de familie die lange tijd ambachtsheer is, De Perponcher Sedlnitzky, aan de Hoofdstraat een ambachtsherenhuis.
 

De Hoofdstraat in Wolphaartsdijk met links het voormalige ambachtsherenhuis rond 1900.


Dit is een weinig opvallend pand, dat honderden jaren lang dienst doet als gemeentehuis voor het dorpsbestuur. In 1929 kan het gemeentebestuur de deur van dit krakkemikkige gebouw achter zich sluiten, en het nieuwe gemeentehuis, nu De Griffioen, in gebruik nemen.

Dan is het lot van een buitenplaats aan de rand van het dorp, Villa Nova, ook al bezegeld. Burgemeester C.P. Lenshoek laat deze in 1866 bouwen, maar maakt hier maar kort gebruik van. Na zijn overlijden besluit zijn weduwe zich in 1890 te vestigen in Kloetinge; bruikbare onderdelen voor hun huis daar sloopt men later uit Villa Nova.




Al kort na 1900 is er weinig meer van over, alleen de stallen en het koetshuis blijven staan, waarin de huidige brandweerkazerne wordt gevestigd. Het is nauwelijks nog herkenbaar omdat er een dichtbebouwd wijkje rondom is neergezet.


Kloetinge

In Kloetinge vinden we aan de rand van het dorp het Jachthuis van de ambachtsheerlijkheid Kloetinge. In het midden van de achttiende eeuw is deze in handen gekomen van de familie Van der Bilt. Aan het Geertesplein bouwt men een groot ambachtsherenhuis. In de grote tuin bevindt zich een restant van een middeleeuwse kasteelberg. Het ambachtsherenhuis breekt men rond 1880 af; hier komt de pastorie van de hervormde kerk te staan.
 

Het Jachhuis in 1890.
 

Een groot stuk grond ten noorden van het dorp is eigendom van de ambachtsheer. De familie Clotterbooke Patijn van Kloetinge laat hier in 1871 het Jachthuis bouwen. Oorspronkelijk bedoeld als tijdelijk onderkomen, wordt het later semi-permanent bewoond door de opvolgende ambachtsheren en –vrouwen.

Aan het Marktveld in Kloetinge bevindt zich de buitenplaats van de familie Lenshoek. Ontstaan in de achttiende eeuw als een woonhuis met een grote achtertuin die grenst aan het terrein met kasteelberg van de ambachtsheerlijkheid. Begin negentiende eeuw breidt de tuin nog uit als de kasteelberg erbij kan worden gekocht. Rond 1850 bouwt de eigenaar van dat moment een nieuw koetshuis met paardenstallen, die in ongewijzigde vorm bewaard blijven.
 

Het huis aan het Marktveld omstreeks 1920. Prentbriefkaart.
 

Vanaf 1895 is de familie Lenshoek eigenaar van het oude huis en tuinen. In 1924 wordt het huis Marktveld 19 afgebroken en in moderne stijl herbouwd.


Goes - Kloetinge

Op de grens tussen Goes en Kloetinge hebben de buitenplaatsen Welgelegen en Ma Retraite gelegen.

Welgelegen heeft ongeveer aan de Voorstad bij de Van Dusseldorpstraat gestaan. De grote villa uit de negentiende eeuw is eigendom van de familie Kakebeeke, grondeigenaren met grote belangen in de landbouw. Een zeis en een dorsvlegel staan in steen boven de deur afgebeeld. Vóór de Tweede Wereldoorlog wordt de gemeente Goes eigenaar, vanaf 1944 vinden er cursussen plaats voor de Bijzondere Kerkelijke Gezinszorg. Rond 1950 gaat de villa tegen de vlakte.
 

Villa Welgelegen. Prentbriefkaart Uitgeverij G. Verheule.
 

De familie Kakebeeke bouwt een tweede villa genaamd Ma Retraite, of Villa Claus, in de onmiddellijke omgeving van Welgelegen. Ma Retraite staat aan de later aangelegde Patijnweg, daar waar de Bergweg hierop uitkomt. Een kleindochter van de bouwer, Elisabeth Johanna (Betsy) Kakebeeke trouwt met Philip Robert Claus, naar wie de villa ook wel wordt genoemd. Rond 1930 wordt de gemeente Goes eigenaar van de villa, waarmee wordt vooruitgelopen op een gebiedsuitbreiding met Kloetingse grond. Daarna volgt sloop.


Ma Retraite omstreeks 1910. Prentbriefkaart Uitgeverij G. Verheule.


Verder is er bij de Hollandse Hoeve, ooit een boerderij maar tegenwoordig een recreatiegebied, in de negentiende eeuw een buitenplaats Schoonoord gebouwd. Eigenaar is het echtpaar Johanna Adriana Fock en Pieter Johannes van Voorst Vader.
 

Villa Schoonoord omstreeks 1900.
 

Het is een buitenplaats in de klassieke betekenis van het woord geweest: de familie woont hier zo’n vijf maanden per jaar en voor de rest in de stad Goes. Omstreeks 1910 vindt afbraak plaats.

Aan de oostzijde van de Goese haven bevindt zich tot begin twintigste eeuw de buitenplaats Havenoord, waar Leendert Overbeeke eerder eigenaar van is geworden. Zijn nichtje Maria Janna erft al zijn bezit, waaronder deze buitenplaats. Hier gaat ze wonen, trouwt met Henri van Renterghem, en laat zich na tien jaar huwelijk weer van hem scheiden.
 

Zwartwit dia van schilderij van Havenoord. Het schilderij is gesigneerd, maar de maker, evenals de datering, is door ons nog niet vastgesteld. Collectie Gemeentearchief Goes.


Na haar overlijden in 1911 blijft de villa nog enkele jaren staan, totdat hij wegens uitbreiding van de Goese haven het veld moet ruimen. Houtfirma Van Riesen neemt het terrein dan in gebruik.


Een andere, weinig bekende buitenplaats, is het Valkeslot geweest. Deze bevindt zich ooit in het groene gebied tussen Goes en Kloetinge. De gronden van het Valkeslot liggen in beide gemeenten, bij de Heernisseweg. De eerste eigenaar rond 1600 is de familie Valke, een belangrijke Goese familie van bestuurders. Ook de naam Valkenshuis komt voor. In 1634 kopen drie timmerlieden het complex, om het vervolgens af te breken. Later wordt er weer een herenhuis op gebouwd. De familie Coomans koopt het pand in 1754. Maria Coomans, vrouwe van Wemeldinge, verkoopt het in 1789. Het wordt dan een hoefje genoemd. Tot ca. 1900 blijft het eenvoudige herenhuis op een berg staan.
 

Het herenhuis rond 1900.


Dezelfde vrouwe Coomans bezit nog veel meer huizen, in Goes en elders. Ten oosten van de stad is ze eigenaar van de voorganger van villa Rozenoord, Oostsingel 118. Dit buiten heeft uiteraard ook een ruime tuin. Het pand wordt herbouwd in 1867 door het echtpaar Besseling-Van de Velde en later onder andere bewoond door families Goemans en Doeleman. De tuinen raken behoorlijk ingeperkt door de groei van Goes-Oost met nieuwe wegen. Het woonhuis blijft een blikvanger aan de monumentale Oostsingel.
 

Villa Rozenoord omstreeks 1900. Fragment prentbriefkaart Uitgeverij G. Verheule.


 

Bekijk ook de bijdrage van de regioarcheoloog OAS