Archief De Perponcher

Gemeentearchief
HOME  |  Documenten  |  Archief De Perponcher

Archief De Perponcher

V.l.n.r. graaf Wolgang von Perponcher, Marian Lenshoek, gravin Marina von Perponcher, gemeentearchivaris Mirjam Louisse. Foto Paul Smeets


Het Gemeentearchief bewaart twaalf meter archief van de familie De Perponcher, samen met een unieke collectie charters en ontwerptekeningen van het voormalige Huis Watervliet in Heinkenszand en de tuin uit de zeventiende en achttiende eeuw.
 

Kopergravure door C. Pronk van het Huis Watervliet, uitgave C. Tirion ca. 1750.


In die tijd was Watervliet in de hele provincie niet alleen befaamd om zijn tuinaanleg maar vooral door de enorme schaal waarop die was gerealiseerd. Watervliet symboliseerde de positie van de De Perponchers, ooit een van de machtigste families op Zuid-Beveland. De graaf en gravin Von Perponcher, directe nazaten en zeer geïnteresseerd in hun Zeeuwse familiehistorie, bezochten het archief in mei. Marian Lenshoek en haar echtgenoot Paul Smeets vergezelden hen. Marian is een telg uit de rentmeestersfamilie Lenshoek die de bezittingen van de De Perponchers eeuwenlang beheerde en het archief daarvan in bewaring gaf bij het Gemeentearchief.


Vlasmarkt


Met veel andere hugenoten trok Isaac de Perponcher aan het begin van de zeventiende eeuw vanuit Frankrijk naar Nederland. Vanaf midden zeventiende eeuw vestigden zijn kinderen zich in Zuid-Beveland.

Hun Goese periode begon met Ferdinand de Perponcher (1610-1684), die in Goes trouwde met de burgemeestersdochter Anna Maria van Watervliet (ca. 1628-1670). Ze woonden in het grote huis aan de Vlasmarkt, nu Hotel Katoen. De familie Van Watervliet was rijk en bezat veel landerijen, die door vererving in bezit kwamen van de De Perponchers.
 

Het huis aan de Vlasmarkt rond 1900.
 


Grond
 

De basis werd gelegd met grond en ambachtsheerlijkheden rond Wolphaartsdijk, ’s-Heer Hendrikskinderen, Ellewoutsdijk, Coudorpe en Driewegen. Begin negentiende eeuw bezaten de De Perponchers uitgestrekte bezittingen in westelijk Zuid-Beveland en in de Zak, rond Wolphaartsdijk, in Walcheren rond Middelburg en St. Joosland, in Zeeuws-Vlaanderen rond Aardenburg en Axel plus een aandeel in de ambachtsheerlijkheid van Kats.
 

Uit het archief De Perponcher. "Kaartje van de schorren gelegen in het achterste gedeelte van het nog bestaande Schenge, tusschen de eilanden Zuidbeveland en Wolphaartsdijk, waarop met rood is aangewezen het project tot bedijking dier schorren." 1845


Macht
 

Twee eeuwen lang, van midden zeventiende eeuw tot midden negentiende eeuw, hadden De Perponchers op militair en bestuurlijk niveau veel macht en invloed in Zeeland. Zij verlieten Zeeland in de negentiende eeuw en vestigden zich in Pruisen, waar ze uiteindelijk tot de subtop gingen behoren van de Pruisische aristocratie.
 


Het familiewapen van De Perponcher komt nog voor in de kerken van ’s-Heer Abtskerke, ‘s-Heer Hendrikskinderen, Heinkenszand en Wolphaartsdijk, waar de De Perponchers vroeger ambachtsheer waren. De in 1846-47 ingepolderde Perponcherpolder, tussen Wolphaartsdijk en Eindewege, is naar de familie genoemd.


 

Juni 2016